İletişim nedir?

Bu derste iletişim nedir? sorusunu sıfırdan yanıtlıyoruz: iletişimin tanımını, kelimenin kökenini, günlük hayattan örnekleri ve bu konuda en sık yapılan yanılgıları işliyoruz. Genel çerçeveyi önce kavramak, sonraki dersleri çok daha kolay anlamanı sağlayacak. Tüm derslerimize İletişim dersleri sayfasından ulaşabilirsin.

İletişim Nedir?

İletişim; duygu, düşünce ve bilgilerin bir kaynaktan alıcıya, iki tarafın da anlayabildiği ortak semboller üzerinden aktarılmasıdır. Konuşma, yazı, bakış, el hareketi, resim ya da bir işaret… Araç değişse de öz aynıdır: sendeki bir anlamın karşı tarafta da kurulması. Karşı taraf o anlama ulaştıysa iletişim gerçekleşmiş demektir; ulaşamadıysa yalnızca konuşulmuş ama anlaşılmamıştır.

Tanımdaki en kritik sözcük ortaklıktır. Bir bilgi, yalnızca gönderilmiş olmasıyla iletişim olmaz; karşı tarafta karşılığı olan bir anlam bulması gerekir. Bu yüzden iletişim tek seferlik bir mesaj yollama değil, çoğu zaman karşılıklı tepkilerle ilerleyen bir etkileşim sürecidir.

İletişim Kelimesinin Kökeni ve Türkçedeki Karşılığı

İletişim sözcüğü, Latince communicare (ortak yapmak, paylaşmak) fiilinden gelir. Bu köken, kavramın özünü de açıklar: iletişimin amacı, iki taraf arasında ortak bir anlam oluşturmaktır. Yalnızca ses çıkarmak ya da yazı dökmek değil, anlaşılır ve paylaşılabilir bir anlam kurmak esastır.

Türkçede iletişimle sık karıştırılan bir kavram daha vardır: haberleşme. Haberleşme yalnızca haberin, yani bilginin aktarılmasıdır ve kapsamı dardır. İletişim ise haberi, düşünceyi, duyguyu, isteği ve tutumu da kapsayan geniş bir kavramdır. Örneğin "Yarın sınav var" cümlesi hem haberleşme hem iletişimdir; ama bir öğrencinin kaygısını yüz ifadesiyle belli etmesi iletişimdir, haberleşme sayılmaz.

İletişimin Gerçekleşmesi İçin Neler Gerekir?

Bir iletişimin oluşabilmesi için paylaşılacak bir anlam, bu anlamı karşı tarafa taşıyacak bir araç ve iletişimi kuran taraflar gerekir. Bu ögeler derslerimizde ayrı başlıklar hâlinde incelenir: iletişimi başlatan taraf İletişimde gönderici, mesajı alan taraf İletişimde alıcı dersinin konusudur. Paylaşılmak istenen içerik İletişimde mesaj, bu içeriğin karşıya ulaştığı yol ise İletişimde kanal derslerinde ele alınır. Ögelerin bir bütünlük içinde işlediği süreci merak ediyorsan İletişim süreci dersine göz at.

Günlük Hayattan İletişim Örnekleri

İletişim her an, her yerdedir; yalnızca konuşurken değil, farkında olmadan da iletişim kurarız. Aşağıdaki örnekler, ne kadar farklı araçların iletişim amacı taşıyabildiğini gösterir:

• Bir arkadaşa "yarın buluşalım" diye mesaj atmak
• Öğretmenin ödevi tahtaya yazması
• Trafik ışığının kırmızı yanması: "dur" anlamını taşır
• Sıkılan birinin göz devirip omuz silmesi
• Sahnedeki oyuncunun gözyaşlarıyla seyirciye üzüntü aktarması

Ortak nokta şudur: Anlatılmak istenen bir anlam vardır ve bu anlam, karşı tarafın çözebileceği bir biçime dönüştürülmüştür. Araç ses, yazı, ışık ya da hareket de olsa; paylaşan ve alan taraflar varsa ortada iletişim vardır. Ama karşı taraf o aracın dilini bilmiyorsa mesaj anlamsızlaşır: Türkçe bilmeyen birine Türkçe bağırarak konuşmak, iletişim kurmayı değil yalnızca ses çıkarmayı sağlar.

İletişim Türlerine Genel Bakış

İletişimi hangi araçla kurduğumuza göre türleri ayrılır. Bunlar serinin ilerleyen derslerinde tek tek işlenir; burada yalnızca haritasını çizelim:

• Sözlü iletişim: Konuşma diliyle kurulur: sohbet, telefon görüşmesi, sunum. Ayrıntılar için Sözlü iletişim dersine bakabilirsin.
• Yazılı iletişim: Yazıya dayanır: mektup, kitap, e-posta. Ayrıntılar için Yazılı iletişim dersine bakabilirsin.
• Sözsüz iletişim: Beden dili, jest ve mimikler, bakış gibi dilsel olmayan araçlarla kurulur. Ayrıntılar için Sözsüz iletişim dersine bakabilirsin.

İletişimle İlgili Sık Yapılan Yanılgılar

Bu konuda günlük düşüncede ve sınavlarda en sık karşılaşılan hataları ayırt edelim:

1. "İletişim yalnızca konuşmadır." Yanlış. Yazı, resim, jest, mimik, bakış hatta sessizlik bile iletişim aracı olabilir; konuşma iletişimin tek yolu değildir.
2. "Konuşulduysa iletişim kurulmuş demektir." Yanlış. Mesaj anlaşılmadıysa ortak anlam oluşmaz. Mesajı bozan etkenler İletişimde gürültü dersinin konusudur.
3. "İletişim tek yönlü bir aktarımdır." Eksik. Sağlıklı iletişim karşılıklıdır; alıcının tepkisi, yani Geri bildirim, iletinin doğru anlaşıldığını gösterir.
4. "Sessizlik iletişimsizliktir." Yanlış. Susmak da bağlama göre bir mesajdır: sınavda soruya cevap vermeyen öğrencinin susması ya da bir tartışmada sözü kesip sözsüz kalmak karşı tarafa bir şey iletir.
5. "Haberleşme ile iletişim aynı şeydir." Yanlış. Haberleşme yalnızca haberin aktarımıdır; iletişim duygu, düşünce ve tutumların paylaşımını da kapsar.

İletişimin ne olduğunu öğrendikten sonra sıradaki durak, onu iletişim yapan temel koşulları incelemektir: İletişimin temel özellikleri dersi bu soruya odaklanır.