Kişilerarası iletişim

Kalabalık mesajların en tanıdığı, karşımızdaki tek kişiyle kurduğumuz sohbettir; bu derste kişilerarası iletişimi tanımından özelliklerine, biçimlerinden etkili kılan alışkanlıklara kadar baştan sona işliyoruz. Konuşma sırasında bedenimizin söylediklerinden geri bildirimin gücüne kadar pek çok somut örnekle ilerleyeceksin. Ünitenin tamamını görmek için İletişim dersleri sayfamıza bakabilirsin.

Kişilerarası İletişim Nedir?

Kişilerarası iletişim, iki ya da daha az sayıda kişinin birbirine doğrudan yöneldiği, mesajın karşılıklı alınıp verildiği iletişim türüdür. Yaygın olarak ikili iletişim ya da diyalojik iletişim diye de adlandırılır. Burada belirleyici olan yalnızca kişi sayısının az olması değildir; tarafların konuşmayı birlikte şekillendirmesi ve birbirinin tepkisini anında görmesidir. İki arkadaşın sohbeti, doktorla hastanın görüşmesi, öğretmenle öğrencinin birebir konuşması bu türün örnekleridir.

Tanımdaki en kritik sözcük “doğrudan”dır: Kaynak ile alıcı aynı ortamı paylaşabileceği gibi telefon ya da görüntülü görüşme gibi bir araç üzerinden de bağlanabilir. Önemli olan, mesajın kişiden kişiye, araya kalabalık ve belirsiz bir kitle girmeden akmasıdır.

Kişilerarası İletişimin Özellikleri

Kişilerarası iletişimi diğer iletişim türlerinden ayıran temel özellikler şunlardır:

• Az sayıda katılımcı: Genellikle iki kişi söz konusudur; belirsiz bir kalabalık yoktur.
• Anlık geri bildirim: Karşı tarafın tepkisini o an görür ya da duyarsın; “mesajım anlaşıldı mı?” sorusunun yanıtı hemen gelir.
• Sürekli değişen roller: Konuşurken kaynak, dinlerken alıcı olursun; kaynak ve alıcı konumları el değiştirir.
• Çift yönlülük: Konuşma tek yönlü bir duyuru değil, iki tarafın ortak ürettiği bir akıştır.
• Kişisel yakınlık: Sözler, tarafların ilişkisine ve duygusal durumuna göre şekillenir; aynı haberi en yakın arkadaşına ve bir tanıdığına farklı biçimde anlatırsın.
• Sözlü ve sözsüz öğelerin birlikteliği: Kelimeler kadar tonlama, yüz ifadesi ve duruş da anlam taşır.

Kişilerarası İletişimin Biçimleri

Kişilerarası iletişim, kullanılan araçlara göre iki ana biçimde gerçekleşir:

• Sözlü biçim: Yüz yüze sohbet ve telefon görüşmesi gibi konuşmaya dayalı biçimlerdir. Sözlü iletişimin ayrıntılarını Sözlü iletişim dersinde bulabilirsin.
• Sözsüz biçim: Beden dili, yüz ifadeleri, göz teması ve sessizlik gibi kelimesiz sinyallerle kurulan iletişimdir. Karşımızdakinin kollarını kavuşturması, kaşını çatması ya da gülümsemesi çoğu zaman sözlerinden önce bize bir mesaj verir. Genel çerçeveyi Sözsüz iletişim dersi çizer; beden dilinin mesaj taşıma yollarını ise Beden dili dersinde inceliyoruz.

Günümüzde bu iki biçim teknolojiyle sık sık buluşur: Görüntülü arama, sesli mesaj ya da anlık yazışma da iki kişi arasında kurulduğu için kişilerarası iletişim sayılır. Dijital ortamın kendine özgü kurallarını Dijital iletişim dersinde ayrıca işliyoruz.

Kişilerarası İletişim ile Kitle İletişimi Arasındaki Fark

İki türü yan yana koymak farkı netleştirir:

• Katılımcı sayısı: Kişilerarası iletişimde tek bir kişiyle konuşursun; kitle iletişiminde binlerce, belirsiz kişiye seslenirsin.
• Geri bildirim: Karşındakinin tepkisini anında alırsın; televizyondaki bir sunucunun izleyiciden o an yanıt alması mümkün değildir.
• Roller: Kişilerarası iletişimde kaynak ve alıcı sürekli yer değiştirir; kitle iletişiminde konuşan ile dinleyenin konumu sabittir.
• Hitap biçimi: Burada “sen”e konuşursun; kitle iletişiminde herkese hitap eden genel bir dil kullanılır.

Arada kalan bir alan da vardır: Sınıf tartışması ya da toplantı gibi birkaç kişinin ortak amaçla bir araya gelmesi grup iletişimi kapsamına girer; bu konuyu Grup iletişimi dersinde derinlemesine işliyoruz.

Etkili Kişilerarası İletişim Nasıl Sağlanır?

Kişilerarası iletişim gündelik göründüğü için kendiliğinden yürür sanılır; oysa bilinçli kurulduğunda ilişkileri belirgin biçimde güçlendirir. Etkili bir iletişim için:

1. Aktif dinle: Dinlemek yalnızca susmak değildir; ara sıra “Yani şunu mu demek istiyorsun?” diyerek anladığını doğrula.
2. Göz teması kur: Bakış, “seni dinliyorum” mesajının en kısa yoludur; göz temasının çeşitlerini Göz teması dersinde bulabilirsin.
3. Sözlerinle bedenin aynı şeyi söylesin: “Üzüldüm” derken gülümsemek karşı tarafta güven kaybı yaratır; tutarlılık esastır.
4. Açık sorular sor: “Evet” ya da “hayır” ile kapanacak sorular yerine “Nasıl hissettin?” gibi sorular konuşmayı besler.
5. Geri bildirimi yapıcı ver: Kişiyi değil davranışı eleştir; “Sen hep böylesin” yerine “Bu durumda kendimi şöyle hissettim” diye başla.

Sık Yapılan Hatalar ve Yanılgılar

• “Kişilerarası iletişim yalnızca konuşulan sözlerden ibarettir.” Yanılgı. Tonlama, yüz ifadesi ve duruş gibi sözsüz öğeler sözlerden bazen daha güçlü mesaj verir.
• “Telefonda ya da yazışarak yapılan konuşma kişilerarası iletişim değildir.” Yanlış. İki kişi arasında anlık geri bildirimle gerçekleştiği sürece, ortam dijital de olsa bu kişilerarası iletişimdir.
• “Çok konuşan iyi iletişim kurar.” Tam tersi; dinlemeyen konuşmacı mesajını iletlese bile karşı taraftan gerçek bir anlayış göremez.
• “Geri bildirim demek eleştiri demektir.” Hayır; geri bildirim olumlu da olabilir ve amacı iletişimi desteklemek ya da düzeltmektir.
• “Kalabalık bir ortamdaki her sohbet kişilerarası iletişimdir.” Karışır. Mesajın doğrudan tek kişiye yöneldiği anlar bu türün içine girer; topluluğa ortak hitap ediliyorsa konu grup iletişimine yaklaşır.