Kişisel alan

Bu derste sözsüz iletişimin temel kavramlarından biri olan kişisel alanı baştan sona ele alıyoruz: ne anlama geldiği, insanlar arasındaki mesafeyi nasıl düzenlediği, kişiden kişiye değişen etkenler ve alanın ihlal edildiğini gösteren davranış ipuçları. Ünitedeki diğer konulara İletişim dersleri sayfasından ulaşabilirsin.

Kişisel Alan Nedir?

Kişisel alan, bir bireyin çevresinde kendisine özel saydığı ve başkalarının izinsiz girmesini rahatsız edici bulduğu görünmez sınır bölgesidir. Hem fiziksel hem psikolojik bir sınırdır: Yabancı birinin koluna dokunması ile yakın arkadaşının koluna dokunması aynı uzaklıkta olsa bile bireyde çok farklı duygular uyandırır. Çünkü kişisel alan, kişinin kendini güvende ve rahat hissettiği bölgeyi tanımlar; buraya izinsiz girmek tehdit ya da müdahale sayılır.

Kişisel alan, beden diliyle yakından ilgili bir konudur; beden dilinin genel çerçevesini Beden dili dersinde işledik. İnsanların mekânı iletişim amacıyla nasıl kullandığını inceleyen bilim dalına proksemik denir ve kişisel alan bu bilim dalının en temel inceleme konusudur; ayrıntılar için Proksemik dersimize bakabilirsin.

Kişisel Alan Mesafeleri

Amerikalı antropolog Edward T. Hall, insanlar arasındaki mesafeyi ilişkinin yakınlığına göre içsel, kişisel, sosyal ve kamusal olmak üzere dört bölgeye ayırmıştır. Bu ders, kişisel alanın işleyişini kişinin kendisine odaklanarak anlatır; bölge ölçüleri ile kültür, cinsiyet ve yaş, ilişkinin yakınlığı, ortam ve kalabalık gibi herkeste ortak biçimde işleyen genel etkenlerin ayrıntılı listesi Proksemik dersindedir.

Kişisel Alanı Etkileyen Bireysel Faktörler

Genel kurallar herkese aynı ölçüde uygulanmaz; kişisel alanın gerçek büyüklüğü kişiden kişiye değişir. Aynı ortamda duran iki kişinin birbirinden farklı mesafelerde rahat etmesinin başlıca bireysel nedenleri şunlardır:

• Kişilik özellikleri: İçe dönük ve çekingen kişiler çevrelerinde daha geniş bir koruma alanı ister; dışa dönük kişiler aynı ortamda çok daha yakın durabilmektedir.
• Geçmiş deneyimler: Alanına izinsiz giren biri yüzünden zor bir an yaşamış kişi sonrasında sınırını genişletir; buna karşılık sarılmayı ve yakın durmayı doğal karşılayan bir ailede büyümek, alana rahat davranmayı öğretir.
• O anki ruh hâli: Stresli, yorgun ya da üzümlü bir bireyin kişisel alanı genişler; aynı kişi neşeli ve dinlenmişken yakın temayı çok daha kolay tolere eder.
• Dokunma hassasiyeti: Bazı bireyler bedensel temasa karşı yapısal olarak daha duyarlıdır; aynı uzaklıktaki bir temas birine doğal, diğerine rahatsız edici gelebilir.

Kişisel Alan İhlali Nasıl Anlaşılır?

İnsanlar alanlarının ihlal edildiğini çoğu zaman söylemez; bedenleriyle gösterir. Aşağıdaki ipuçları, karşındaki kişinin seninle arasındaki mesafeyi rahatsız edici bulduğuna işarettir:

• Bir adım ya da yarım adım geri çekilme.
• Kolları göğüs üzerinde kavuşturma ya da araya çanta, dosya gibi bir eşya koyma.
• Gövdesini senden uzaklaştıracak biçimde dönme.
• Göz temasını kesme, yere ya da telefona bakma.
• Yerinde duramama, saç karıştırma, sık sık pozisyon değiştirme gibi gerginlik belirtileri.

Bu sinyallerden birini fark ettiğinde mesafeyi biraz artırmak, karşıdakinin sınırına saygının en basit ve en etkili yoludur. Karşımızdakinin duygularını anlamaya çalışmak ise Empati dersinin konusudur.

Kişisel Alan Konusunda Sık Yapılan Hatalar

• “Kişisel alan yalnızca fiziksel mesafedir” yanılgısı: Kişinin sırları, özel eşyaları, telefonu ve günlüğü de kişisel alanın parçasıdır. Birinin telefonunu izinsiz incelemek de fiziksel sınırına girmek kadar mesafe ihlalidir.
• Herkesten aynı mesafeyi beklemek: Arkadaşa kullandığın mesafeyi yabancıya uygulamak karşı tarafın sınırlarını zorlar ve güven duygusunu zedeler.
• Yakın durmayı samimiyet sanmak: Zorla daraltılan mesafe samimiyet yaratmaz; güvenilmeyen yakınlık iticidir.
• Kültür farkını göz ardı etmek: Yabancı bir kültürde karşılaşırken sarılmak ya da çok yaklaşmak her yerde dostluk işareti sayılmaz.
• Kalabalık ortamın kuralını her yere taşımak: Asansörde dayatılan yakınlık normaldir; ama bu, ofiste arkadaşının yanına yapışmayı meşrulaştırmaz.

Kişisel alan, sözsüz iletişimin diğer araçlarıyla birlikte anlamlıdır: Rahat bir Duruş ve uygun mesafe bir araya gelince karşı tarafa güven veren bir görüntü oluşur. Konunun söz tarafını güçlendirmek isteyenler için Açık ve net konuşma dersi iyi bir devam noktasıdır.