Kapalı Yapay Zekâ Modelleri

Bu derste kapalı yapay zekâ modellerini baştan sona işliyoruz: ne oldukları, hangi yollarla kullanıldıkları, güçlü ve zayıf yönleri ile sık yapılan hatalar. Konunun öbür yakasını oluşturan açık kaynak yapay zekâ modelleri ise ayrı bir dersimizdir. Yapay zekâ başlıklı bütün dersler için Yapay Zekâ dersleri kategorimize bakabilirsin.

Kapalı Yapay Zekâ Modeli Nedir?

Kapalı yapay zekâ modeli, eğitimini tamamlayan şirketin model ağırlıklarını (weights) ve iç yapısını gizli tuttuğu, kullanıcının modele yalnızca hazırlanmış bir uygulama ya da servis üzerinden erişebildiği model türüdür. Ağırlıklar, modelin öğrendiği bilgiyi taşıyan sayısal değerlerdir; kapalı modelde bu değerler asla yayınlanmaz. Bu yüzden modeli indirip kendi bilgisayarında çalıştıramaz, içinde değişiklik de yapamazsın.

Bir benzetme: kapalı model, restoranda servis edilen yemeğe benzer; yemeği sipariş edip tadabilirsin ama mutfağa giremez, tarifi göremezsin. Açık model ise tarifiyle birlikte verilen yemektir; aynı tarifi kendi mutfağında pişirir, hatta tadına göre değiştirebilirsin. Kapalılık teknik bir tercih olduğu kadar bir iş modelidir de: şirket, eğitime harcadığı büyük bilişim gücünün karşılığını modele erişimi abonelik veya kullanım başına ödeme ile alır.

Kapalı Modeller Nasıl Kullanılır?

Kapalı bir modele erişmenin üç yaygın yolu vardır:

• Web ve mobil uygulamalar: ChatGPT, Claude ve Gemini uygulamaları modeli sohbet arayüzüyle sunar. Teknik bilgi gerektirmediği için öğrenme ve günlük kullanımın en kolay yoludur.
• API: Yazılımcılar, modeli kendi uygulamalarına gömmek için sağlayıcının API'sini çağırır. API kavramının tamamını API nedir? dersinde, yapay zekâ API'sini adım adım kullanmayı ise AI API nasıl kullanılır? dersinde işledik.
• Hazır entegrasyonlar: Ofis yazılımları, kod editörleri ve müşteri hizmetleri sistemleri çoğu zaman arka planda kapalı bir model çalıştırır; kullanıcı yalnızca sonucu görür.

Hangi yolu seçersen seç, hesaplama senin cihazında değil sağlayıcının sunucularında yapılır: sorunuz internet üzerinden gider, cevap orada üretilip geri döner. Bu nedenle kapalı modeller internet bağlantısı olmadan kullanılamaz.

Öne Çıkan Kapalı Modeller

2024-2025 döneminde en yaygın kullanılan kapalı model aileleri şunlardır:

• OpenAI – GPT ailesi: ChatGPT'nin arkasındaki modeller; sohbet, yazı üretimi ve kod yazma alanlarında çok yaygındır.
• Anthropic – Claude ailesi: Uzun metin analizi ve güvenlik önlemleriyle bilinir; Claude uygulaması ve API üzerinden erişilir.
• Google – Gemini ailesi: Google'ın arama, bulut ve ofis ekosistemine entegre ettiği modellerdir.

Bu modellerin çoğu çok kiplidir: metnin yanında görseli ve sesi de işleyebilir. Çok kiplilik kavramının detayı için Multimodal AI nedir? dersine bakabilirsin. Aynı şirketin bile kimi modeli açık, kimi kapalı olabildiği için değerlendirme şirkete değil modele yapılmalıdır; güncel güç karşılaştırması için yapay zekâ modeli karşılaştırma dersimize göz at.

Kapalı Modellerin Avantajları

Kapalı modellerin bu kadar yaygınlaşmasının nedeni, sundukları somut kolaylıklardır:

• Kurulum ve donanım yok: Model güçlü sunucularda çalışır; senden iyi bir ekran kartı değil, yalnızca internet ve tarayıcı istenir.
• Kendiliğinden güncellenir: Sağlayıcı modeli iyileştirdiğinde yeni sürüm otomatik olarak eline ulaşır; bakım derdi olmaz.
• Hızlı başlangıç: Hesap açıp dakikalar içinde çalışmaya başlarsın; açık model kurmaktan çok daha kolaydır.
• Genelde yüksek performans: En güçlü modeller çoğunlukla önce kapalı olarak yayınlanır; şirket, eğitime harcadığı kaynağı önce kendi servisinde değerlendirir.
• Filtreleme ve güvenlik katmanı: Kötüye kullanımı azaltan içerik filtreleri hazır gelir.
• Kurumsal güvence: Hizmet sözleşmesi, destek ve kullanım limitleri net biçimde tanımlıdır; şirket işlerinde bu kolaylık değerlidir.

Sınırlamalar ve Riskler

Aynı kapalılık, beraberinde ciddi sınırlamalar da getirir:

• Maliyet: Sürekli kullanımda abonelik ve API ücretleri birikir; çok yüksek hacimli kullanımda açık modeli kendi sunucunda çalıştırmak daha ucuz olabilir.
• Veri gizliliği: Modele gönderdiğin her şey üçüncü tarafın sunucusuna gider. Ücretsiz tüketici sürümleri, API ve kurumsal sürümler farklı veri kurallarına tabi olabilir; kullanmadan önce güncel veri politikasını okuyun.
• Sağlayıcıya bağımlılık: Uygulamanı tek modele göre kurduysan fiyat artışına, kota kısıtına ya da modelin hizmetten çekilmesine karşı savunmasız kalırsın.
• Değişkenlik: Model arka planda güncellenebilir; aynı soru yarın farklı cevap alabilir. Bu, test edip belgelediğin sonuçların kalıcılığını zorlaştırır.
• Şeffaflık eksikliği: Modelin hangi veriyle eğitildiği ve nasıl çalıştığı dışarıdan denetlenemez.
• İnternet zorunluluğu: Bağlantı yoksa hizmet de yoktur; çevrimdışı çalışma mümkün değildir.

Sık Yapılan Hatalar ve Yanılgılar

Yeni başlayanların en sık düştüğü noktalar şunlardır:

• Uygulamayla modeli karıştırmak: ChatGPT bir uygulamadır; onu çalıştıran GPT modelleridir. Bu ayrımı yapmak, doğru anlamanın ilk adımıdır.
• “Kapalı kötü, açık iyidir” sanmak: İki tür farklı ihtiyaca cevap verir. Hızlı başlangıç ve güç isteyen kapalıyı, tam kontrol ve özelleştirme isteyen açıkı seçer.
• Ücretsizin gizli olduğunu düşünmek: Ücretsiz kullanımda karşılığın genellikle veri ya da kısıtlı özellik olduğu unutulur; gizli belgeleri ücretsiz tüketici sürümüne girmek sık yapılan ve pahalıya patlayan bir hatadır.
• Çıktıyı doğrulamadan kullanmak: Kapalı modeller de hata yapar, hatta kendinden emin biçimde yanlış bilgi üretebilir. Kritik bilgi, sayı ve kaynakları mutlaka kontrol ettirin.
• Özelleştirmeyi imkânsız sanmak: Kapalı olmak uyarlanamamak demek değildir; sağlayıcıların çoğu modeli kendi örneklerinizle eğitme imkânı sunar. Bu yöntemin adı fine-tuning'dir, detayı Fine-tuning nedir? dersinde; şirketin kendi belgeleriyle modeli beslemek isteyenler içinse RAG nedir? dersi doğru duraktır.

Somut bir kullanım alanı verelim: popüler kod asistanlarının çoğu kapalı modellerle çalışır. AI destekli yazılım geliştirmeyi öğrenmek istersen AI ile kod yazma dersimize geçebilirsin.